SuanPan kroz istoriju

Iako je neko vreme bilo nedoumica o tačnom vremenu nastanka i poreklu drvene računaljke abakus, kao i najpoznatije među njima SuanPan, ipak se došlo do podataka koji pokazuju kada je nastala i kako se menjala tokom vremena. O čemu je zapravo reč i kako se kroz vreme razvijala račaunaljka, ali i računanje, kao i gde danas nalazi primenu, pokušaćemo da vam približimo kroz tekst koji sledi.

SuanPan nekada

Glavno sredstvo za računanje u mentalnoj aritmetici je abakus, drvena računaljka koja je kroz vreme “doživela” mnoge promene. Posle mnogobrojnih istraživanja na ovu temu, smatra se da sama reč “abak” potiče od grčke reči “abax” ili “abakon” (što znači “tabla za računanje” ili “računaljka”), odnosno latinske reči abakus. Najpoznatiji tip abaka je kineski SuanPan (算盤), što u doslovnom prevodu znači “platno za brojanja”.

Suprotno od opšteg verovanja, najraniji oblik računaljke ne dolazi iz Kine. Konkretno, računaljku su izmislili Vavilonci oko 3000. godine pre nove ere, dok je kineski abak za koji danas znamo nastao u doba Rimljana oko 1300. godine nove ere.

Danas je poznato da Kinezi svrstavaju abakus među svojih pet velikih izuma, pored papira, štamparije, kompasa i baruta, što mnogo govori o značaju ove sprave u njihovoj kulturi. Istoričari navode čak da su prototipi ove računaljke u Kini korišćeni još pre 5000 godina. Drevni kineski matematičari najpre su koristili bambusove štapiće sa brojčanim oznakama, a najstariji sačuvani originalni abakus je od kamene ploče i njegovo postojanje datira iz vremena pre 2400 godina.

Prvi opis drevne računaljke koji je pronađen nalazi se u spisu “Suanšu Điji” (beleška o matematici), koji potiče iz vremena dinastije Istočni Han (25-220. godine). Posle Kine abakus je osvojio celu Aziju i često doživljavao raznovrsne promene.

Abakus se smatra pretečom modernih sredstava za računanje, kao što su digitron i računar. Stari kineski abakus je radio po principu ⅖, odnosno, svaki red u gornjem delu table imao je po dve kuglice, dok su u donjem delu redovi imali po pet kuglica. Ono što je karakteristično za abakus je da je takav raspored kuglica bio prilagođen i za decimalni, ali i za heksadecimalni brojevni sistem.

SuanPan danas

Danas je poznato da se učenje na abakusu nalazi u obaveznom programu na časovima matematike u kineskim osnovnim školama. Takođe, mnoge firme u novije vreme zahtevaju od
svojih zaposlenih veštinu brzog računanja na ovoj spravi, dok neke domaćice ne odlaze na pijacu bez minijaturnog SuanPan-a, koji im može pomoći u računanju i baratanju sa cenama.

[1] Fotografija preuzeta sa www.pro-mens.com

Pedagozi danas vide u abakusu spravu na kojoj se osnovni matematički pojmovi uče neuporedivo bolje, nego uz pomoć papira i olovke, digitrona ili kompijutera. Smatraju da se računanjem na abakusu “prirodnije aktivira mozak” od serviranih matematičkih operacija na elektronskim računarima. Prema njihovim zapažanjima, učenici kojima je matematika stvarala teškoće brzo su savladali matematičke prepreke uz pomoć abakusa. Neke njihove tvrdnje, kao npr. da se bolje uču ako se aktivira veći broj čula, potkrepljuju tvrdnjama da abakus to upravo i omogućava jer ga deca dodiruju, vide kuglice, pokreću ih i čuju njihovo kuckanje.

Pored toga, treba napomenuti i zanimljivu činjenicu da se abakus koristi i kao specijalno nastavno sredstvo u učenju slepih, kao i ljudi koji imaju smetnje i poteškoće u motorici. Vršeni su raznovrsni eksperimenti koji su pokazali da je većina brzo savladala matematičke operacije na ovoj spravi. Vremenom je Kinesko udruženje za abakus osnovalo i međunarodni savez koji je imao cilj da okupi sve poštovaoce ove drevne računaljke. Danas se u ovom savezu nalazi više od 18 miliona ljubitelja abakusa, najviše iz Japana, SAD-a, Brazila i Kanade.

Ono sa čim možemo da se složimo je da bez obzira na to da li ljudi vide ili su slepi, da li govore kineski, srpski ili neki drugi jezik, brojevi su svuda isti, a govor drevne računaljke razumljiv širom sveta. U eri kompjutera i elektronskih pomagala za računanje, abakus stiče novu popularnost i, kako Kinezi tvrde, neće još u muzej.